Tuz Mağaralarında Sağlık: Speleoterapi ve Haloterapi Uygulamaları ile Yeni Bir Dönem Başlıyor

Tuz Mağaralarında Sağlık: Speleoterapi ve Haloterapi Uygulamaları ile Yeni Bir Dönem Başlıyor

Tuzluca Tuz Mağaralarının Sağlık Turizmine Kazandırılması Projesi kapsamında Iğdır Üniversitesi öncülüğünde faaliyete başlayan Tuzluca Tuz Mağaraları, bir yandan sağlık turizmini canlandırırken diğer yandan da önemli hastalıkların tedavisinde başvurulan bir merkez haline geliyor. Tamamlayıcı tedaviler arasında yer alan Haloteraapi ve Speleoterapi uygulamalarını anlatan Iğdır Üniversitesi Tuz Terapi Uygulama ve Araştırma Merkezi, Müdür Yardımcısı Öğr. Gör. Fehmi Veziroğlu ile Tuzluca Tuz Mağaralarının turizm ve sağlık alanına katkılarını konuştuk.

Havuz & Sauna dergisi olarak sizlerle gerçekleştirdiğimiz ilk röportajımız. Öncelikle okurlarımız için kendinizden, Tuz Terapi Uygulama ve Araştırma Merkezi’nden, merkezin kurulum amacından ve gerçekleştirdiğiniz çalışmalardan bahseder misiniz?

Tuzluca Tuz Mağaralarının Sağlık Turizmine Kazandırılması Projesi Iğdır Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mehmet Hakkı ALMA öncülüğünde, Tuzluca İlçesi’nin önemli bir değeri olan Tuz Mağaralarının gelişim olanaklarının ve yatırım planının incelendiği ve bu doğrultuda alt detaylarının ortaya konulduğu sağlık, turizm, eğitim ve öğretim amaçlı hazırlanan bir uygulama projesidir. Çalışma kapsamında odak alan olarak belirlenmiş Tuzluca Tuz Mağaraları öncelikli olarak ele alınırken, üst ölçekte Iğdır ili ve daha ileri noktada TRA2 Bölgesi göz önünde bulundurulmuş, gelişim stratejileri bu doğrultuda kurgulanmıştır.

Proje ile Tuzluca Tuz Mağaralarının asıl değerini oluşturan doğal mirasın korunması ve bir turizm değeri olarak sunulmasının önemi belirlenmiştir. Bununla birlikte uzman değerlendirmeleri ve saha çalışmaları ile Tuzluca Tuz Mağaralarının sağlık turizmi bağlamında potansiyeli belirlenerek Speleoterapi ve Haloterapi uygulamaları için uygun yatırımlar ile dönüşümünün sağlanması, mağaraların potansiyelinin eğitim çalışmaları ile ileriye götürülmesi, aynı zamanda yeni dönemde yapılacak tüm faaliyetlerin doğru bir tanıtım ve markalaşma stratejisi ile planlanarak ulusal ve uluslararası mecralarda uygulamaya konulmasının kritik öneme sahip olduğu görülmüş ve bu doğrultuda bir çalışma yapılmıştır.

Bu çerçevede, Tuzluca Tuz Mağaralarının sağlık ve mağara turizmi açısından gelişimine ivme kazandıracak ve nihayetinde bir turizm bölgesi olarak pazarlanmasını sağlayacak çalışmalar dört bileşen olarak belirlenmiştir. Tuzluca Tuz Mağaralarının Sağlık Turizmine Kazandırılması Bileşenleri şu şekildedir; Speleoterapi ve Haloterapi Uygulamaları, Mağara Turizmi (Günübirlik Ziyaretler), Eğitim Uygulamaları, Tanıtım ve Markalaşma Bileşeni.

Fizibilite kapsamında Tuzluca Tuz Mağaralarının speleoterapi uygulamaları için uygulama projelerinin hayata geçirilmesi ve çevre düzenlemelerinin yapılması ile tanıtım ve markalaşma çalışmaları faaliyetlerini kapsamıştır. Bu amaçla bu projemiz büyük bir emeğin ve gayretin neticesinde yaklaşık 3 yıllık bir çalışma sonucu nihayet hayata geçmiştir.

Tuzluca Tuz Mağaralarının Sağlık Turizmine Kazandırılması Projesi, farklı ihtiyaçların ortaya çıkarmış olduğu bir projedir. Özellikle geçmişten günümüze Tuzluca İlçesinin gerek sosyal gerekse de ekonomik anlamda değer teşkil eden bu potansiyelinin çağımız ihtiyaçlarına uygun biçimde kullanım olanaklarına kavuşturulamamış olması Tuzluca, Iğdır ve Ülkemiz açısından önemli bir eksiklik olarak görülmektedir. Proje, öncelikli olarak turizm, sağlık ve eğitim bileşenleri ile ele alınacak olup bu çerçevede değerlendirilmiştir. Şimdiye kadar 300 bine yakın resmi ziyaretçimiz olmuştur. Projenin hayata geçmesinden sadece 4 ay içerisinde kendini amorti etmiştir.

Tuzluca tuz mağarasında yer alan tuz, Türkiye’nin hiçbir bölgesinde tuz çıkmaması durumunda 180 yıl boyunca ülkenin tuz ihtiyacını karşılayabilecek durumdadır. Speleoterapi olarak tarif edilen ve insanın yaşam kalitesini artıran uygulamaları (değişik alerjik durumlar, astım, tansiyon, uyku bozukluğu ve nefes darlığı gibi vakaların tedavisinde) ön plana çıkmaktadır. Hastalıkların tedavisi ve yaşam kalitesinin artırılması için speleoterapi yöntemlerinden tuz mağaralarından faydalanılabilir. Bu durumda Iğdır İli Tuzluca, Tuz Mağarası modern bir yapıya kavuşturularak değerlendirilebilir. Ayrıca, böyle tedavi yerlerine gitmek faydalanmak insanların ruh sağlığına olumlu katkı yaptığı farkındalığının yaygınlaştırılması astım ve benzeri hastalıkların önlenmesinde ve tedavisinde katkı sağlayacaktır.

Iğdır Üniversitesi Paydaşlığında Tuzluca Tuz Mağaraları’nda Solunum Zirvesi düzenlendi. Solunum Zirvesi’nin detayları hakkında bilgi verebilir misiniz?

Iğdır Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mehmet Hakkı Alma ile Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Abdülhalik Karabulut koordinatörlüğünde Türk Toraks Derneği tarafından “Ağrı Dağı Solunum Zirvesi-2” toplantısı düzenlendi. Iğdır Vali Yardımcısı Abdurrahman Çelebi, Tuzluca Kaymakamı Abdüllatif Yılmaz ve bilim camiasından geniş katılımın olduğu toplantıda Iğdır Üniversitesinden ise Rektör Vekili Prof. Dr. Selahattin Çelebi, Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Recep Gülşen, Rektör Başdanışmanı Prof. Dr. İbrahim Demirtaş, Sağlık Bilimleri Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Ramazan Erenler ve Tuz Terapi Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Dr. Öğr. Üyesi Tekin Sancar yer aldı.

“Tuz mağaraları dünyanın farklı bölgelerinden binlerce turist ağırlamakta ve bulundukları bölgeler için çok önemli bir sosyo-ekonomik hareketlilik oluşturmaktadır”

Tuz Terapi Merkezinin bölge turizmine katkısı nedir?

Tuzluca Tuz Mağaraları, muhteşem güzelliği ve eşsiz yapısı ile sadece alternatif sağlık uygulamaları için değil aynı zamanda mağara turizmi yönü ile de mutlaka değerlendirilmesi gereken bir potansiyele sahiptir. Öyle ki bu özelliğe sahip tuz mağaraları dünyanın değişik bölgelerinde binlerce turist ağırlamakta ve bulundukları bölgeler için çok önemli bir sosyo-ekonomik hareketlilik oluşturmaktadırlar.

Tuzluca ilçesinin de bağlı olduğu Iğdır ilinde ise 2014-2018 yılları arasında turizm verilerinde artış olduğu gözlemlenmektedir. Iğdır ili 2014-2018 yılı turizm istatistiklerine göre ilde bulunan turizm işletme belgeli ve belediye belgeli tesislere 2014 yılında 15.977 yabancı, 63.709 yerli olmak üzere toplam 79.686 kişi gelmiş, bunlardan yabancı turistler 18.571, yerli turistler ise 74.258 olmak üzere toplam 92.829 geceleme yapmışlardır. 2018 yılına gelindiğinde ise yabancı 26.880, yerli 65.625 olmak üzere toplam 92.505 kişi tesislere gelmiş, bunlardan yabancılar 34.463, yerliler 85.710 olmak üzere toplam 120.173 geceleme yapmışlardır. 2014 ile 2018 yılları arasında Iğdır ilinde tesise gelişlerde yüzde 16,1, geceleme sayılarında ise yüzde 29,5 oranında bir artış olduğu görülmektedir. Ayrıca, Iğdır ilinin 2014 yılında TRA2 Bölgesi içerisinde tesise geliş sayılarındaki toplam payı yüzde 24,7, geceleme sayılarındaki payı yüzde 20,8 olurken 2018 yılında tesise geliş sayılarındaki toplam payı yüzde 21,1, geceleme sürelerindeki payı ise yüzde 14,9 olmuştur. Bu bağlamda yurt içi ve yurt dışından gelen misafirlerin yeni uğrak noktası Tuz Terapi Merkezi olmuştur.

Biraz da Haloterapiden bahsetmek isteriz. Haloterapi nedir? Haloterapi ile Speleoterapi nasıl uygulanır ve hangi sağlık sorunlarına iyi gelir? Haloterapinin astım, bronşit, alerji gibi solunum yolu hastalıkları üzerindeki etkileri hakkında ne gibi bilimsel bulgular mevcut?

Dünya Sağlık Örgütü’ne göre “tamamlayıcı tedaviler” şu şekilde tanımlanmaktadır: Fiziksel ve ruhsal hastalıklardan korunma, iyileştirme veya tedavi etmenin yanında sağlığın iyi sürdürülmesinde de kullanılan, farklı kültürlere özgü teori, inanç ve tecrübelere dayalı-izahı yapılabilen veya yapılamayan bilgi, beceri ve uygulamalar bütünüdür. Ülkemizde 27.10.2014 tarih ve 29158 sayılı Resmi Gazetede “Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği” yayınlanmıştır. Bazı uygulamalar bu yönetmelikte yer almasa da, bu yönetmeliğin; hekimlerde farkındalığın artması, yarar ve zararlarının bilimsel olarak belirlenmesi, uygulayıcıların sertifikasyonu, uygulama yerlerinin sağlık kurallarına uygun hale getirilmesi gibi birçok yararı olmuştur. Tamamlayıcı tıp uygulamalarından biri de tuz partikülü ortamında bulunma ve tuz partikülü soluma tedavisidir. Tedavi, Speleoterapi ve Haloterapi olmak üzere iki şekilde uygulanmaktadır.

Spelaoterapi/Mağara Tedavisi sözcük anlamı olarak Latince “speleon” mağara ve “therapium” tedavi anlamına gelir. Speleoterapi kısaca, yeraltı ortamları olarak mağara veya maden havasının (mikroklimasının) sağlık ve tedavi amaçlı kullanımı olarak tanımlanır. Bunun için öncelikle belirli bir mağara veya tuz, karst, potas ve radon gibi maden ortamı seçilir. Sonra, uygulama şekli, sayı ve süresi belirlenmiş bir tedavi programı çizilerek, bir uygulama yöntemi kullanılır. Bu tedavi uygulaması belirli aralıklarla ve seri halde tekrarlanarak belirli bir zaman diliminde kür tarzında gerçekleştirilir.

İki bin yıldan fazla süredir bilinen speleoterapi metodu Eski Yunan ve Eski Roma’da kullanılırdı. 19. yüzyılın ortalarına gelindiğinde (1843) Polonyalı Dr. Feliks Boczkowski Wieliczka’daki tuz madenlerinde çalışan erkeklerin genel nüfustan daha az solunum problemi yaşadığını keşfederek söz konusu yerde ilk sağlık tesisini hizmete açtı. Sonrasında ise II. Dünya Savaşında mağaralara sığınan kişilerin astım ve solunum yolları hastalıklarından arındıkları tespit edilmiştir.

Haloterapi ve Speleoterapi, tuz madeni mikro iklim koşullarının temel parametrelerini taklit eden yapay tedavi ortamı tedavisidir.

Tuz madeni ortamından farklı olarak; haloterapi merkezlerinde aerosollerin konsantrasyonu 0,5-11 mg/m³ arasında değiştirilebilinir. Bu durum, farklı hastalıklarda ve yaş gruplarında farklı konsantrasyonların kullanılabilmesi kolaylığını sağlar.

“Haloterapi, solunum sistemindeki toksisiteyi ortadan kaldırması, cildi iyileştirmesi ve bağışıklık sistemini güçlendirmesi yönüyle sağlık için oldukça faydalıdır”

Haloterapi, hem yetişkinlere hem de çocuklara yarar sağlamaktadır. Haloterapi, doğal bir yöntem olup zararlı yan etkileri bulunmamakla birlikte solunum sistemindeki toksisiteyi ortadan kaldırması, cildin işlevini ve görünümünü iyileştirmesi ve bağışıklık sistemini güçlendirmesi yönüyle sağlık için oldukça faydalıdır.

Solunum sisteminin sağlığı için haftada bir veya iki kez tuz terapisi uygulanması akciğer kapasitesini artırmaya, bağışıklık sistemini güçlendirmeye, stresi azaltmaya yardımcı olmakta ve daha iyi bir uyku sağlamaktadır.

Speleoterapi Endikasyonları/Kullanıldığı Hastalıklar;

• Solunum Sistemi

Astım, Kronik Bronşit, Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH), Amfizem, Bronşektazi, Kistik Fibroz

• Kulak Boğaz Burun

Saman nezlesi, Rinit, Sinusit Alerjik nedenli, Tonsillit, Kulak inflamasyonları

• Cilt

Sedef Hastalığı, Egzema, Atopik dermatit, Kronik ürtiker

• Psikolojik

Depresyon, Uyku bozuklukları, Stres, Anksiyete (kaygı), Kronik yorgunluk

Speleoterapi Kontrendikasyonları/Kullanılmaması Gereken Durumlar;

Akut nefes darlığı, Ağır (evre 3) KOAH (Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı), Hemoptizi (kan tükürmek), Kanama ile seyreden durumlar, Kalp yetmezliği, İleri-kontrol edilemeyen hipertansiyon

Hastalıkların tedavisinde sıklıkla başvurulan Haloterapi ve Speleoterapi’de kullanılan tuzların özellikleri nelerdir? Tuz Terapi Uygulama ve Araştırma Merkezi’nde uyguladığınız tedavilerde tercih edilen tuzların hangi özelliklere sahip olması gerekir?

Tuzluca Kaya Tuzlası üzerine yapılmış çalışmaların ortaya koyduğu, Iğdır Tuzluca Mağarası, tipik bir tuz (kaya tuzu) mağarasıdır. Değişik galerilerindeki kayaçların kimyasal kompozisyonu, yüzde 86 ile yüzde 96 oranında sodyum klorür (NaCl) içerdiğini ortaya koymuştur. Ayrıca çok düşük düzeylerde brom (%0,01-%0,02) ve potasyum (%0,01) içeriği vardır. Klimatik özelliklerinden sıcaklık ve nem ile ilgili yapılan ölçümlere göre, yıl boyunca Tuzluca tuz mağaralarının içinde atmosfer sıcaklığı 12◦C, bağıl nemlilik oranı ise % 41-42 civarında bulunmuştur. Bu değerlere göre Tuzluca Kaya Tuzlası ılıman ve düşük nemli tuz madenleri veya mağaraları grubuna dâhil edilebilir.

Tuzluca Tuz Mağaralarında KOAH hastası kişiler ile bir çalışma gerçekleştirdiniz. Çalışmanın sonucunda hangi verilere ulaştınız? Tuz Mağaralarının KOAH hastası kişiler üzerinde etkileri nelerdir?

Rektörümüz Prof. Dr. Mehmet Hakkı Alma ile Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Abdülhalik Karabulut koordinatörlüğünde Türk Toraks Derneği tarafından “Ağrı Dağı Solunum Zirvesi-2” toplantısı düzenlendi. Iğdır Üniversitesi Tuz Terapi Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Dr. Öğr. Üyesi Tekin Sancar zirvede tuz mağaralarının KOAH hastaları üzerindeki etkilerini ele alan bir sunum yaptı. Sancar, Tuzluca Tuz Mağaraları’nda KOAH hastası 33 kişilik denek grubu üzerinde yaptıkları çalışmanın sonuçlarını da tıp bilim camiası ile paylaştı. Türkiye’de ve dünyada ilk kez bu kadar geniş bir denek grubu üzerinde yapılan çalışma, Tuz Mağaralarının KOAH hastaları üzerinde olumlu sonuçları olduğunu gözler önüne serdi.

Toplantıda tuz mağaralarının KOAH hastaları için tamamlayıcı bir tedavi yöntemi olarak önerilebileceği ifade eden Dr. Öğr. Üyesi Sancar, bu çalışmaların genişletilerek devam edeceğini müjdesini verdi.

“Tuz Terapi Merkezi açıldığı ilk günden beri hem sağlık hem de turizm açısından ilgi görmeye devam ediyor”

2024 yılını geride bıraktık. 2024 yılı sizler için ve Tuz Terapi Uygulama ve Araştırma Merkezi için nasıl geçti? 2025 yılında hem merkeziniz hem de tuz terapisinin gelişmesi için nasıl çalışmalar gerçekleştirmeyi planlıyorsunuz?

Tuz Terapi Merkezi açıldığı ilk günden beri hem sağlık hem de turizm açısından ilgi görmeye devam ediyor. Bilimsel makale çalışmalarında turizm, sağlık, maden, ziraat, inşaat eğitim ve öğretim alanında örnek teşkil etmektedir. Söz konusu projenin ilgili uzmanlar tarafından değerlendirildiğinde herkesin kendine ait bir alan bulması kesindir.  Gelecek hedeflerimiz arasında turizm potansiyelini artıracak faaliyetlere yönelmeyi ve solunum yolu hastalıklarında farklı çalışma alanlarında deneysel gözlem çalışmaları yapmayı planlamaktayız. Aynı zamanda bilimsel çalışmalar üzerinde gıdanın saklanması ve korunması için farklı çalışmalar yapılması öngörülmektedir. Tanınırlığını artırıp ülkemizin farklı yerlerinde bulunan buna benzer mağaralara teknolojiyi entegre ederek; simülasyon öğretici parametrelerini kullanarak geliştirmeyi hedeflemekteyiz.

Son olarak eklemek istedikleriniz var mıdır?

Tuz terapi merkezi büyük bir gayretin, azimle çalışmanın ürünü olarak ortaya çıkmış bir projedir.  Başta Iğdır Üniversite Rektörü Prof. Dr. Mehmet Hakkı Alma’ya ve bu projede ismi geçmeyen, unutulan işçisinden mimarına, mühendisinden teknik personeline, çay getiren küçük çocuklar olmak üzere emeği geçen ve manevi desteğini bizden esirgemeyen Iğdır halkına çok teşekkür ederim. Söz konusu proje ülkemiz için hayırlı olmasını temenni ederim. Bu projenin ülkemiz için örnek bir proje olmasını arzusundayım.